Ochrona czasowa dla obywateli Ukrainy przedłużona do 4 marca 2028 r. – co się zmienia?

Rada Unii Europejskiej przyjęła decyzję wykonawczą (UE) 2026/1912, która przedłuża ochronę czasową dla wysiedleńców z Ukrainy o kolejny rok. To już kolejna odsłona mechanizmu wprowadzonego w marcu 2022 r. – tym razem jednak z istotną nowością, która bezpośrednio dotyczy części pracowników z Ukrainy zatrudnionych w Polsce. Poniżej wyjaśniamy, co dokładnie się zmienia, kogo dotyczą nowe zasady i na co powinni zwrócić uwagę pracodawcy zatrudniający obywateli Ukrainy.

Co się zmienia? Przedłużenie ochrony czasowej do 2028 r. 

Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2026/1912 z dnia 30 lipca 2026 r. przedłuża okres obowiązywania ochrony czasowej wprowadzonej decyzją (UE) 2022/382 o kolejny rok – do 4 marca 2028 r. Decyzja obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE, w tym w Polsce.

W praktyce oznacza to, że osoby posiadające PESEL ze statusem UKR mają automatycznie przedłużony legalny pobyt do nowej daty. Jeśli podczas nadawania numeru PESEL osoba okazała ważny dokument podróży (paszport), nie musi podejmować żadnych dodatkowych kroków – status UKR przedłuża się z mocy prawa, bez konieczności składania wniosków czy wymiany dokumentów.

Nowy warunek: obowiązek wojskowy dla nowych wniosków

Najważniejszą zmianą wprowadzoną tą decyzją jest nowy warunek przyznawania ochrony czasowej, obowiązujący już od 31 lipca 2026 r. Zgodnie z nim ochronę czasową przyznaje się wyłącznie osobom, które wypełniły swoje obowiązki wojskowe przewidziane w prawie ukraińskim, po przedstawieniu – w stosownych przypadkach – odpowiedniego dowodu.

Zmiana jest odpowiedzią na apel władz w Kijowie, które od miesięcy zabiegały o ograniczenie możliwości korzystania z ochrony czasowej przez mężczyzn w wieku poborowym nielegalnie opuszczających Ukrainę. Państwa członkowskie zaczynają już wdrażać ten wymóg we własnych porządkach prawnych – przykładowo Niemcy wprowadziły ograniczenia dla mężczyzn w wieku 23–60 lat przybywających do kraju po 31 lipca 2026 r. i niezwolnionych ze służby wojskowej.

Kogo nowy wymóg nie dotyczy

To istotna informacja zarówno dla pracowników, jak i dla działów HR: ograniczenie nie ma zastosowania z mocą wsteczną. Nowy warunek dotyczy wyłącznie osób ubiegających się o ochronę czasową po raz pierwszy, po wejściu w życie nowych przepisów.

Nie stosuje się go do osób, które korzystały z tymczasowej ochrony w danym państwie członkowskim przed 30 lipca 2026 r. oraz w tym dniu i nieprzerwanie zachowują status ochronny w tym państwie. Innymi słowy – pracownicy, którzy mają już PESEL UKR i status ten utrzymują w sposób ciągły, nie muszą przedstawiać żadnych dodatkowych dokumentów potwierdzających uregulowanie obowiązku wojskowego.

A co z Ukraińcami bez statusu UKR?

Warto pamiętać, że decyzja Rady UE reguluje wyłącznie ochronę czasową (PESEL ze statusem UKR). Nie obejmuje ona obywateli Ukrainy przebywających w Polsce na innej podstawie – np. wizy krajowej, zezwolenia na pobyt czasowy, karty pobytu, dokumentu „zgoda na pobyt tolerowany” czy w ramach ruchu bezwizowego.

Sytuację tej grupy reguluje odrębna, krajowa ustawa z 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających ze specustawy. Obecnie przedłuża ona ważność wspomnianych dokumentów tylko do 4 marca 2027 r. – na dziś nie ma jeszcze nowelizacji, która dostosowałaby ten termin do nowej unijnej daty 2028 r. Dla działów kadr oznacza to konieczność rozróżniania tych dwóch grup pracowników i pilnowania osobno terminów ważności ich dokumentów pobytowych.

Co to oznacza dla pracodawców? 

Zmiany wynikające z decyzji 2026/1912 mają bezpośredni wpływ na obowiązki działów HR i kadr zatrudniających pracowników z Ukrainy. Warto zwrócić uwagę na kilka kwestii:

• Pracownicy ze statusem UKR posiadanym nieprzerwanie od przed 30 lipca 2026 r. – ich legalny pobyt i prawo do pracy przedłużają się automatycznie do 4 marca 2028 r. Nie trzeba pobierać od nich dodatkowych dokumentów.
• Nowi pracownicy z Ukrainy, ubiegający się o ochronę czasową po raz pierwszy – mogą zostać poproszeni o wykazanie uregulowania obowiązku wojskowego. Warto zawczasu poinformować takie osoby o możliwym dodatkowym wymogu formalnym.
• Pracownicy z PESEL nadanym na podstawie samego oświadczenia (bez okazania paszportu) – muszą do 31 sierpnia 2026 r. potwierdzić tożsamość ważnym dokumentem podróży w urzędzie gminy, inaczej stracą status UKR od 1 września 2026 r.
• Pracownicy bez statusu UKR – ich dokumenty pobytowe pozostają ważne do 4 marca 2027 r. na mocy odrębnej ustawy krajowej. Warto monitorować, czy pojawi się nowelizacja wydłużająca ten termin do 2028 r.

Czytaj więcej:

• Jak zatrudnić cudzoziemca? Poradnik krok po kroku.
• Zezwolenie na pracę cudzoziemca – typy zezwoleń
• Wzór wypełnionego wniosku o pobyt czasowy w celu wykonywania pracy
• Oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi
• PIT-11 czy IFT? Jak rozliczyć cudzoziemca
• Karta pobytu – czym jest?