Rząd przyjął projekt ustawy wygaszającej rozwiązania specustawy ukraińskiej. Co to oznacza?

Rząd przyjął projekt ustawy, który ma stopniowo wyłączyć specjalne przepisy dotyczące pomocy obywatelom Ukrainy przybywającym do Polski z powodu wojny. Projekt trafił do Sejmu, gdzie będzie omawiany i głosowany. To oznacza, że nadchodzi zmiana w sposobie, w jaki Polska udziela wsparcia uchodźcom z Ukrainy. Nowe przepisy mają wejść w życie 5 marca 2026 r. (gov.pl)

Dlaczego wprowadzono specjalne przepisy dla uchodźców?

W marcu 2022 roku, w reakcji na wybuch wojny w Ukrainie, Polska wprowadziła szereg wyjątkowych przepisów, które miały ułatwić życie osobom uciekającym przed konfliktem. Dzięki nim uchodźcy mogli:

• legalnie przebywać w Polsce,
• podjąć pracę bez dodatkowych formalności,
• korzystać z opieki zdrowotnej,
• wysyłać dzieci do polskich szkół.

Były to tymczasowe rozwiązania, które pozwalały szybko zapewnić bezpieczeństwo i podstawowe warunki życia nowo przybyłym osobom.

Co zmienia nowy projekt ustawy?

Projekt ustawy z 20 stycznia 2026 roku wprowadza kilka kluczowych zmian:

1. Wygaszenie specjalnych przepisów
   • Wyjątkowe przepisy obowiązujące tylko obywateli Ukrainy zostaną stopniowo wyłączone.
   • Zastąpi je jeden system obowiązujący wszystkich cudzoziemców objętych ochroną czasową w Unii Europejskiej.
2. Dalsza ochrona do marca 2027 r.
   • Osoby z Ukrainy nie stracą prawa do legalnego pobytu ani pracy – tymczasowa ochrona będzie obowiązywać do 4 marca 2027 roku.
3. Ułatwienia w nowym systemie
   • Numer PESEL nadal będzie podstawą legalnego pobytu i pracy.
   • Sprawy urzędowe będzie można załatwiać elektronicznie – mniej papierów, więcej cyfryzacji.
   • Zasady zatrudniania i prowadzenia działalności gospodarczej zostaną uproszczone i dostosowane do standardowych przepisów UE.
4. Stopniowe wygaszanie dodatkowych ułatwień
   • Niektóre rozwiązania, jak dodatkowe lekcje języka polskiego czy zatrudnianie nauczycieli języka ukraińskiego, będą zachowane jeszcze przez pewien czas, by nie zakłócać życia codziennego uchodźców.

Co konkretnie zmieni się dla obywateli Ukrainy?

• Koniec wyjątkowych przepisów z 2022 r.
  Teraz prawa uchodźców będą częścią ogólnego systemu ochrony czasowej w UE, a nie odrębnym zestawem przepisów.
• Dalszy pobyt i praca legalna do marca 2027 r.
  Oznacza to, że osoby już w Polsce nie stracą prawa do pobytu ani pracy, ale formalności będą realizowane według nowych, ujednoliconych zasad.
• Dokumenty i PESEL
  Numer PESEL z odpowiednim statusem nadal obowiązuje. Większość spraw można załatwiać elektronicznie, co ułatwia życie codzienne.
• Dostęp do pracy i powiadomienia o powierzeniu pracy
  Zasady zatrudnienia będą takie same jak dla innych cudzoziemców z ochroną czasową. Nadal obowiązuje powiadomienie o powierzeniu wykonywania pracy, składane przez pracodawcę w urzędzie pracy w ciągu 7 dni od rozpoczęcia pracy.
• Szkoła i edukacja
  Dzieci nadal mogą uczęszczać do polskich szkół. Dodatkowe lekcje języka polskiego i nauczyciele języka ukraińskiego będą stopniowo dostosowywani do standardowego systemu edukacji.
• Świadczenia społeczne i zdrowotne
  Dostęp do opieki zdrowotnej i niektórych świadczeń nadal będzie możliwy, ale w ramach standardowego systemu UE, a nie wyjątkowych przepisów z 2022 roku.

Dlaczego rząd chce to zmienić?

Rząd tłumaczy, że sytuacja się ustabilizowała – większość uchodźców pracuje, dzieci chodzą do szkół, a napływ nowych osób nie jest już tak duży jak na początku wojny. Dlatego specjalne przepisy przestają być potrzebne, a lepszym rozwiązaniem jest system ujednolicony dla wszystkich cudzoziemców objętych ochroną czasową w UE.

Co to oznacza w praktyce?

Dla osób korzystających z pomocy:

• Większość praw pozostaje bez zmian – można legalnie przebywać, pracować, uczęszczać do szkoły i korzystać z opieki zdrowotnej.
• Zmienia się jedynie forma przepisów – teraz w ramach systemu ogólnoeuropejskiego, a nie specjalnych rozwiązań dla obywateli Ukrainy.
• Pracodawcy nadal muszą składać powiadomienia o powierzeniu wykonywania pracy, co jest podstawą legalnej pracy uchodźców.

Podsumowanie

Nowy projekt ustawy to krok w stronę ujednolicenia zasad dla wszystkich cudzoziemców w UE. Choć wygasza nadzwyczajne przepisy z 2022 roku, większość rozwiązań zostaje przeniesiona do nowego, prostszego systemu. Projekt czeka teraz na dalsze prace w parlamencie, a uchodźcy mogą przygotować się do zmian, które mają wprowadzić bardziej przejrzyste i cyfrowe procedury pobytu i pracy.

Czytaj więcej:

• Jak zatrudnić cudzoziemca? Poradnik krok po kroku.
• Zezwolenie na pracę cudzoziemca – typy zezwoleń
• Zawód wymagający wysokich kwalifikacji – cudzoziemcy
• Oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi
• PIT-11 czy IFT? Jak rozliczyć cudzoziemca
• Karta pobytu – czym jest?