Ustawa o zatrudnianiu cudzoziemców – nowe przepisy

Ułatwienie procedur ubiegania się o zezwolenia na pracę

Jednym z kluczowych ułatwień, jakie  przewiduje nowa ustawa o dostępie cudzoziemców do polskiego rynku pracy, jest uproszczenie procedur ubiegania się o zezwolenie na pracę oraz zezwolenie na pobyt czasowy i pracę.

Możliwość udzielenia zezwolenia na pracę bez informacji starosty

Udzielenie zezwolenia na pracę będzie następowało bez konieczności przedstawiania informacji starosty. Informacja starosty jest dokumentem wydawanym przez Powiatowy Urząd Pracy, na wniosek podmiotu powierzającego pracę. Dokument ten stanowi potwierdzenie, że na lokalnym rynku pracy nie ma osób bezrobotnych lub poszukujących pracy, które pracodawca mógłby zatrudnić. Obecnie, w większości przypadków, tylko po przeprowadzeniu testu rynku pracy możemy ubiegać o zezwolenie na pracę lub zezwolenie jednolite. Zamiast tego, aby regulować sytuację na rynku pracy, starosta będzie mógł w uzasadnionych przypadkach określić listę zawodów, w których nie będą wydawane zezwolenia na pracę.

Z bardziej szczegółową informacją zapoznać się można w uzasadnieniu do projektu ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom.

Cyfryzacja procedur składania wniosków

Ważna jest zmiana sposobu składania wniosków. W celu zwiększenia efektywności i skrócenia czasu oczekiwania na wydanie decyzji, projekt zakłada zmiany organizacyjne w systemie legalizacji pracy cudzoziemców. Nowa ustawa dotycząca zatrudniania cudzoziemców zakłada wprowadzenie elektronizacji procedur.

Elektronizacja wraz z rezygnacją z testu rynku znacznie ograniczyłaby liczbę procedur dostępu cudzoziemców do rynku pracy i przyspieszyłaby proces wydawania zezwoleń na pracę. Odpadnie potrzeba rezerwacji terminów na złożenie wniosków czy odbioru decyzji papierowych. 

Przedłużanie zezwoleń na pracę

Projekt ustawy zakłada likwidację możliwości przedłużania zezwolenia na pracę cudzoziemca. Obecnie pracodawca, który ma zamiar kontynuować zatrudnienie cudzoziemców, ma możliwość przedłużenia jego aktualnego zezwolenia na pracę. Taką możliwość daje Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 18 lipca 2022 r. w sprawie zezwoleń na pracę i oświadczeń o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi.

Projekt nowej ustawy o zatrudnianiu cudzoziemców wprowadzi możliwość wykonywania pracy przez cudzoziemca na ułatwionych warunkach przewidzianych przy przedłużaniu zezwoleń na pracę. Oznacza to, że cudzoziemiec zachowa prawo do pracy w Polsce w trakcie oczekiwania na nowe zezwolenie. Ponadto, w przypadku kontynuacji pracy i ubiegania się o nowe zezwolenie, urząd najpierw będzie rozpatrywał te wnioski (art. 21, art. 27 projektu).

Zatrudnianie cudzoziemców wyłącznie na podstawie umowy o pracę

Ta kwestia została już wcześniej przedstawiona na naszym blogu, ale ze względu na jej istotność i niecodzienny charakter, warto ponownie przypomnieć o proponowanych zmianach.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w projekcie zaproponowało wprowadzić obowiązek zatrudniania cudzoziemców wyłącznie na podstawie umowy o pracę. Obowiązujące przepisy Ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy umożliwiają pracodawcom zatrudnianie obcokrajowców na podstawie umowy cywilnoprawnej, takiej jak umowa o dzieło czy umowa zlecenie. Jeśli nowe regulacje wejdą w życie, to pracodawca nie będzie mógł ubiegać się o wydanie zezwolenia na pracę, jeżeli cudzoziemiec będzie świadczył pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Wymóg zatrudnienia cudzoziemca na podstawie umowy o pracę jest zmianą dość nietypową i nie ma pewności, czy ostatecznie zostanie ona wprowadzona na polskim rynku pracy. Nie jest też pewne, czy podmioty, które do tej pory w sposób nieuprawniony zatrudniały cudzoziemców na podstawie umów cywilnoprawnych, zdecydują się od nowego roku na zaoferowanie im zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Rozwiązanie, które zakłada projekt ustawy będzie korzystne dla cudzoziemców pracujących w Polsce. Praca w ramach stosunku pracy zapewni cudzoziemcowi lepszą ochronę trwałości zatrudnienia oraz gwarantuje szerszy zakres uprawnień socjalnych niż osobie świadczącej usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Nowy warunek dotyczący minimalnego wymiaru czasu pracy

Nowy warunek, który wprowadza projekt ustawy o dostępie cudzoziemców do rynku pracy, będzie dotyczył zezwoleń na pracę i minimalnego wymiaru czasu pracy cudzoziemca zatrudnionego na podstawie stosunku pracy. Regulacje zostały określone w art. 28 i wskazują, że pracodawca będzie mógł ubiegać się o udzielenie zezwolenia dla cudzoziemca tylko, jeżeli jego wymiar czasu pracy nie będzie niższy niż 1/4 etatu. 

Niebieska Karta UE

Kolejne zmiany, które zostały określone w projekcie ustawy, będą dotyczyły zezwolenia na pobyt czasowy i pracę w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji (Blue Card). Wprowadzenie zmian następuje zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1883/UE z dnia 20 października 2021 r. Dyrektywa określa nowe regulacje dotyczące warunków wjazdu, uprawnień i procedur udzielania zezwoleń na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji. Po wdrożeniu dyrektywy, za wysokie kwalifikacje będą uznawane nie tylko kwalifikacje uzyskane w związku z ukończeniem studiów wyższych, lecz także kwalifikacje, które osoba może nabyć poprzez doświadczenie zawodowe. Oznacza to, że większa liczba cudzoziemców będzie mogła starać się o Niebieską Kartę UE.

Zmiany będą dotyczyły również warunków wjazdu dla posiadaczy Blue Card. Obecnie posiadacz takiej karty pobytu, wydanej przez inne państwo UE, może przebywać na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej maksymalnie 90 dni w okresie 180 dni. Projekt zmian zakłada możliwość wydłużenia tego okresu. W tym celu zostanie wprowadzony nowy typ zezwolenia na pobyt czasowy w celu mobilności długoterminowej.

Zmienią się też procedury ubiegania się o zezwolenie na pobyt i pracę w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, osoba ubiegająca się o ten typ zezwolenia powinna przedstawić umowę o pracę lub inną umowę na podstawie której wykonuje pracę. Okres trwania tej umowy nie może być krótszy niż 12 miesięcy. Zmiany powinny zmienić ten warunek i skrócić wymagany okres trwania umowy do 6 miesięcy.

W projekcie ustawy przewidziano kolejne zmiany będą dotyczyły okresu, po upływie którego Wojewoda może cofnąć zezwolenie na pobyt. Obecnie, jeżeli cudzoziemiec utracił pracę, to ma 3 miesiące na znalezienie nowego pracodawcy. Jeżeli cudzoziemiec w tym czasie nie rozpocznie nowej pracy – zezwolenie podlega cofnięciu. Po wprowadzeniu zmian, w przypadku osób przebywających w Polsce powyżej 2 lat, okres ten zostanie wydłużony do 6 miesięcy.

Co do zasady, cudzoziemiec może wykonywać pracę tylko na warunkach określonych w decyzji i na rzecz pracodawcy, który został w niej wskazany. Po wejściu w życie nowych przepisów, Wojewoda wydając decyzję, nie będzie wskazywał w niej pracodawcy, na rzecz którego cudzoziemiec może wykonywać pracę. Oznacza to, że cudzoziemiec będzie mógł swobodnie zmienić pracę bez konieczności zmiany zezwolenia. Do tej pory takie prawo posiadały wyłącznie osoby przebywające w Polsce na podstawie Blue Card co najmniej 2 lata.  

Dodatkowa kategoria osób posiadająca prawo do wykonywania w Polsce działalności gospodarczej

Obecne przepisy dają możliwość do podejmowania działalności gospodarczej na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej tylko nielicznej grupie cudzoziemców. Mogą to robić np. posiadacze Karty Polaka, zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE. Nowe regulacje rozszerzą grupę takich osób i dadzą możliwość cudzoziemcom posiadającym Niebieską Kartę UE do prowadzenia działalności gospodarczej na takich samych zasadach jak obywatele polscy. 

Zmiany dotyczące oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi

Nowa ustawa pozostawi możliwość zatrudniania cudzoziemców w uproszczonym trybie na podstawie oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi. Jedyna zmiana, którą wprowadza ustawa, będzie dotyczyła powiadomienia o podjęciu, niepodjęciu lub zakończeniu pracy. Zmiany dotyczące oświadczenia o powierzeniu pracy zostały określone przez art. 68 projektu ustawy.

Zgodnie z regulacjami, podmiot powierzający pracę na podstawie oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi powinien powiadomić starostę, który wpisał oświadczenie do ewidencji oświadczeń, o podjęciu lub niepodjęciu pracy przez cudzoziemca. Informacja o podjęciu pracy powinna być złożona w terminie 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy. Niepodjęcie pracy powinno być zgłoszone w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia pracy określonego w oświadczeniu. Zgodnie z ust. 2 art. 68 podmiot powierzający pracę będzie informował również o zakończeniu pracy, a także o tym, że cudzoziemiec nie podejmie u niego pracy. Wskutek powiadomienia, o którym mowa w ust. 2, oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy zostanie unieważnione z mocy prawa.

Zmiany dotyczące kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców

Wprowadzenie nowych przepisów da możliwość instytucjom kontrolującym, takim jak Straż Graniczna oraz Państwowa Inspekcja Pracy, skuteczniej przeprowadzać kontrole legalności pracy.

Zmiany powinny umożliwić SG i PIP przeprowadzać kontrole bez wcześniejszej zapowiedzi. Dzięki temu można zapobiegnąć sytuacjom, w których firmy zatrudniające cudzoziemców będą mogły przygotować się do kontroli, np. poprzez sporządzenie nieprawdziwych dokumentów potwierdzających różne aspekty zatrudnienia. Zgodnie z założeniami projektu ustawy sankcje związane z nielegalnym zatrudnieniem cudzoziemca staną się bardziej dotkliwe dla pracodawcy. Wysokość kary grzywny będzie określana przez sąd i będzie stanowiła iloczyn kwoty 3 000 zł i liczby nielegalnie zatrudnionych cudzoziemców. Dodatkowo, kontrole legalności zatrudnienia cudzoziemców będą mogły odbywać się krzyżowo, co do tej pory było niemożliwe. Oznacza to, że kontrole Straży Granicznej oraz Państwowej Inspekcji Pracy będą mogły odbywać się w tym samym czasie.

Czytaj więcej:

• 6 najczęstszych błędów przy zatrudnianiu cudzoziemców
• Legalizacja pracy cudzoziemca – Q&A z ekspertem
• Zaproszenie dla cudzoziemca – czym jest i do czego uprawnia?
• Kontrola legalności zatrudnienia cudzoziemca – jak się przygotować?